بررسی ترجمه‌ای از مزامیر داود در کتابخانۀ نمازی خوی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسندگان

1 عضو پژوهشکده تفسیر، پژوهشکده قرآن و حدیث

2 انستیتوی فلسفه آکادمی علوم روسیه ّ مسکو

چکیده

مَزامیرِ داود (تِهیلیم) جایگاه والایی در حیات معنوی اهل کتاب دارد و در جامعۀ اسلامی با نام زبور شناخته می‌شود. آن‌چه در سال‌های اخیر مورد توجه قرار گرفته برخی ترجمه‌های عربی این کتاب است که بخش‌های ابتدایی آن ترجمۀ تِهیلیم، اما ادامۀ آن (به‌طور خاص از مزمور سوم به بعد) یـک متن تألیفـی ـ جعلی، با رویکرد موعظه‌ای ـ اخلاقی است. این متون در اصطلاح فنی شِبهِ مزامیر (Pseudo-Psalms) خوانده می‌شوند. مقالۀ حاضر به بررسی یکی از این متون (تاریخ کتابت، 706ق) می‌پردازد که در کتابخانۀ نمازی خوی موجود است. در دیباجۀ نسخه ادعا شده که این ترجمه به دستور مأمون بوده و به تأیید امام رضا(ع) نیز رسیده است.
تحلیل محتوایی این نسخه در چهار محور به این شرح خواهد بود: 1. مقایسۀ محتوایی نسخۀ خوی با مزامیر اصلی (تهیلیم)؛ 2. ردّ پای محتویات نسخۀ خوی در منابع متقدم اسلامی؛ 3. انعکاس برخی معضلات اخلاقی ـ اجتماعی جامعه در عصر نگارش نسخه؛ 4. مباحث کلامی ـ الهیاتی منعکس در نسخۀ خوی.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review of a translation of Mazamir-e Davud (Book of Psalms) at Namazi Library in Khoi

نویسندگان [English]

  • Heidar Eyvazi 1
  • Ahmad Ranjbari Heidarbaghi 2
1 Institute of Quran and Hadith
2 Russian Academy of Sciences, Institute of Philosophy
چکیده [English]

Mazamir-e Davud (Tehillim) has an outstanding place in the spiritual life of those with sacred books and is known in the Muslim world as Zaboor. What has attracted public attention during the recent years are the Arabic translations of this book the beginning parts of which are a rendering of Tehillim, but the ensuing portion (especially from the third Psalm on) constitutes a composed-concocted text with an approach of homily and sermon nature. These texts are technically referred to as Pseudo-Psalms. The present article examines one of these texts (scribed in 706 H./1307) kept at Namazi Library in Khoi. In its preface, it is claimed that this translation was undertaken by order of Ma’mun and endorsed by Imam Reza (Peace be upon him).
This article looks at the manner of reading the Psalms by a 7th/13th-century Muslim, in four stages, 1. How the Khoi manuscript compares in contents with the original Psalms (Tehillim); 2. The traces of the contents of the Khoi MS in the old Islamic sources; 3. The echoing of some of the moral-social difficulties of the society at the time of the writing of this manuscript; 4. Kalāmi-theological discourses reflected in the Khoi MS.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Mazamir-e Davud
  • Tehillim
  • manuscript of the Mazamir
  • Pseudo- Psalms
  • translation of sacred books
  • Comparative religion studies
- ابن‌طاووس، رضی‌الدین علی بن موسی (1379)، سعد السعود للنفوس، تحقیق: فارس تبریزیان الحسون، قم: دلیل.
- ترجمۀ عربی مزامیر، نسخۀ خطی (706ق)، خوی: کتابخانه مدرسۀ نمازی (ش77).
- توفیقی، فاطمه (1389)، «تأویل گناهان انبیا در تفاسیر یهودی قرون وسطی»، هفت‌آسمان، ش 45: 29ـ 58.
- حییم، سلیمان (1360)، فرهنگ عبری فارسی، چاپ دوم، تهران: انجمن کلیمیان.
- درایتی، مصطفی (1392)، فهرستگان نسخه‌های خطی ایران (فنخا)، تهران: سازمان اسناد و کتابخانۀ ملی.
- رازی، نجم‌الدین (1381)، مرموزات اسدى در مزمورات داودى، مقدمه، تصحیح و تعلیقات: محمدرضا شفیعی کدکنی، چاپ سوم، تهران: سخن.
- صدرایی خویی (1376)، فهرست نسخه‌های خطی مدرسۀ نمازی خوی، تهران: میراث مکتوب و انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.
کتاب مقدس، ترجمۀ قدیم (2002)، چاپ سوم، لندن: انتشارات ایلام.
- کلبرگ، اتان (1371)، کتابخانۀ ابن‌طاووس و احوال و آثار او، مترجم: رسول جعفریان و سید علی قرایی، قم: کتابخانۀ عمومی آیت‌‌اللّه مرعشی نجفی.
Herzog, Avigdor (2007), "Psalms" EJ: Encyclopedia Judaica, Fred Skolnik, editor-in-chief; Michael Berenbaum, executive editor, Vol. 16, USA: Thomson Gale, Second Edition.
- Kohlberg, Etan (1992), A Medieval Muslim Scholar at Work, Ibn Ṭāwūs and his Library, Leiden: Brill.
Moyise, S. & M.J.J. Menken (Editors, 2004), Psalms in the new Testament, London: T&T Clark.
- Rowan, Williams (2004), "Augustine and the Psalms", Interpretation: A Journal of Bible and Theology, 58 (1): 17-27.