صد در نثر و صد در بُندَهِش و معرفی نسخه‌های آن

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

عضو هیأت علمی دانشگاه ادیان و مذاهب

چکیده

یکی از انواع ادبیات فارسی نو، موسوم به فارسی زردشتی است که زردشتیان در دورۀ اسلامی برای ترجمۀ داستان‌ها، اساطیر، آداب و رسوم، سنن و قوانین دین زردشتی از اوستا و زند به فارسی به کار گرفتند. این دسته از متون فارسی به دو دستۀ متقدم و متأخر تقسیم می‌شوند که از جملۀ نمونه‌های متقدم آن، متنهای صد در نثر و صد در بندهش است.
صد در نثر که شاید بتوان آن را کهن‌ترین متن فارسی زردشتی دانست، متنی است به خط فارسی، با کلمات و عباراتی اوستایی و پهلوی در عقاید، احکام، باورهای زردشتیان که زمان تألیف آن را پیش از 864 یزدگردی (اواخر قرن پانزدهم و اوایل شانزدهم میلادی) می‌دانند. صد در بندهش نیز متنی است به نثر به خط فارسی و اوستایی که زمان آن را پیش از 896 یزدگردی می‌دانند. این متون از لحاظ زبانی، نحوی و محتوایی حائز اهمیت زیادی است.
در مقالۀ حاضر این دو اثر مهم فارسی زردشتی و نسخه‌های شناخته شدۀ آن معرفی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Sad dar nasr and sad dar Boundahish and introducing its manuscripts

نویسنده [English]

  • Sayyed Sa‘id Reza Montazeri
چکیده [English]

One of the literary genres of New Persian, which was used by the Zoroastrians in the Islamic era for translating myths, rites, rituals, and laws of the Zoroastrian religion from Avesta and Zand into Persian, is known as farsi-e Zardoshti (Zoroastrian Persian). This group of Persian texts is divided into two sub-groups: old and new. Examples of the old ones are texts referred to as Sad dar Nasr and Sad dar Boundahish.
Sad dar nasr, which may be regarded the oldest Persian Zoroastrian text, is a text in Persian script, with Avestan and Pahlavi words and phrases representing Zoroastrians’ beliefs and edicts, whose date of compilation is said to go well before the year 864 of Yazdgird (late 15th  and early 16th centuries). The Sad dar Boundahish is also a prose text in Persian and Avestan script allegedly dating back before the year 896 of Yazdgird. Semantically, syntactically and thematically the book is of certain importance. In the present article, these two important Persian Zoroastrian texts and their known manuscripts are introduced.

ـ امیدسالار، محمود، 1389، «قدمت نسبی برخی از متون فارسی موجود در روایات زردشتی»، سی و دو مقاله در نقد و تصحیح متون ادبی، تهران، بنیاد موقوفات دکتر محمود افشار یزدی، ص 493ـ509.

ـ صدرایی خویی، علی، 1377، فهرست نسخههای خطی کتابخانۀ مجلس شورای اسلامی، ج 36، با نظارت عبدالحسین حائری، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزۀ علمیۀ قم.

- Blochet, E., 1900, Catalogue des Manuscrits Mazdéens (Zend, Pehlvis, Parsis et Persans) de la Bibliothèque Nationale, Imprimerie Nationale, Besançon.

- Dhabhar, E.B.N. (ed.), 1909, Saddar Nasr and Saddar Bundehesh, Trustees of the Parsee Punchayet Funds and Properties, Bombay.

- Dhabhar, E.B.N., 1923a, Descriptive Catalogue of some Manuscripts bearing on Zoroastrianism and Pertaining to the Different Collections in the Mulla Feroze Library, Trustees of the Parsee Punchayet Funds and Properties, Bombay.

- Dhabhar, E.B.N., 1923b, Descriptive Catalogue of all Manuscripts in the First Dastur Meherji Rana Library Navsari, Tata Publicity Corporation, Bombay.

- Ethé, H., 1903, Catalogue of Persian Manuscripts in the Library of the India Office, vol. I, India Office Library, Oxford.

- Kargar, D., 2009, Arday-Viraf-Name, Studia Iranica Upsalansia 14, Uppsala Universtet.

- Katrak, J.C., 1941, Oriental Treasures, being Condensed Tabular Descriptive Statement of over a thousand Manuscripts and of their Colophons written in Iranian & Indian Languages and lying in private libraries of Parsis in different Centres of Gujarat, Bombay.

- Müller, F., 1889, “A Catalogue of the Zand and Pahlavi MSS. belonging to Khan Bahadur Dr. Hoshangji J. Āsā, Sirdār of the first class, Dastoor of the Pārsīs in the Dekhan,” Wiener zeitschriftfür die Kunde des Morgenlandes, Band III, 1889, pp. 195-201.

- Tavadia, J.C., 1954, “Sad Dar Versions and their authors,” Papers on Iranian Subjects Prof. Williams Jackson Memorial Volume, The K.A.Cama Oriental Institute, Bombay.

- Vitalone, M., 1987, “The Persian Revayats: A Bibliographic Reconnaissance,” Istituto Universitario orientale Dipartimento di Studi Asiatici, Napoli.

- West, E.W., 1896-1904, “PahlaviLiterature”, Grundriss der iranischen Philologie, Herausgegeben von Wilh. Geiger und Ernst Kuhn, Verlag von Karl J. Trübner, Strassburg, Zweiter Band, pp. 75-129.

- West, E.W. (trans)., 1885 (rep. 1994), Sacred Books of the east, edited by Max Müller, vol. 24, part III, Motila, Banarasidass Publishers Private I, Delhi.