رد پای هویّت ایرانی در شاهنامۀ فردوسی

نوع مقاله: مقاله علمی پژوهشی

نویسنده

پژوهشگر بازنشستۀ انستیتوی ایران شناسی آکادمی علوم اتریش

چکیده

شاهنامۀ فردوسی در واقع تلاشی بود برای بازشناسی تاریخ باستان و هویت ایرانی که در برخورد بیگانگان مهاجم مورد تهدید قرار گرفته بود. نویسنده در این مقاله کوشیده است با بررسی آماری و تعریف و تلقی فردوسی در جای جای شاهنامه تعریفی از ایران و هویت ایرانی از منظر شاهنامۀ فردوسی و در دوره­‌های مختلف آن به دست دهد. بر این اساس مفهوم ایران که در کتاب­‌های نخستین، و در واقع در بخش اساطیری شاهنامه، هنوز ناشناخته است در دوره­‌های بعد به تدریج ظهور می­‌یابد و سپس تحولاتی را از سر می­‌گذراند که در این مقاله به تفصیل و با ذکر شواهد معرفی و بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Traces of Iranian identity in Ferdowsi's Shahnameh

نویسنده [English]

  • Nosratollah Rastegar
چکیده [English]

Shahnameh was in fact an attempt to rediscover the Iranian ancient history and Identity, which had been threatened by alien invaders. In the present article, through a statistical study of Ferdowsi's understanding of Iran expressed here and there in the Shahnameh, the writer has endeavored to present a definition of Iran and the Iranian identity from the perspective of this national epic as well as in different periods. It is argued that the concept of Iran that is not yet recognized in the mythological part of the Shahnameh gradually becomes clear in later times, going through certain transformations, which are elaborated in some detail and substantiated by exemplary quotations in this article.

- رستگار، نصرت‌الله، 1384، «مشروعیت حکومت فردوسی»، آینۀ میراث، س 3، ش 2 (پیاپی  29)، ص 9-40.

- رستگار، نصرت‌الله، 1390، «جایگاه و نقش اجتماعی زنان در شاهنامۀ فردوسی»، فردوسی‌پژوهی، دفتر دوم، تهران، خانۀ کتاب، ص 619-636.

- Ahn, Gregor, 1992, Religiöse Herrscherlegitimation im achämenidischen Iran: Die Voraussetzungen und die Struktur ihrer Argumentation, Acta Iranica 31,Leiden.

- Bailey, H. W, 1987, “Arya, Encyclopedia Iranica, II, ed. E. Yarshater, London-New York, pp. 681-83.

- Bayat-Sarmadi, Dariusch, 1970, Erziehung und Bildung im Schahname von Firdousi. Eine Studie zur Geschichte der Erziehung im alten Iran,Islamkundliche Untersuchungen 4, Freiburg.

- Bertel’s et al. (Hrsg.), 1963-1971, Firdousī: Šāhnāme, Kritičeskij tekst, Tom IIX, Pod redakciej E. Ė. Bertel’s et al., Moskva, 1960-1971.

- Ehlers, Jürgen, 2000, Mit goldenem Siegel. Über Briefe, Schreiber und Boten im Šāhnāme, Beiträge zur Iranistik 19, Wiesbaden.

- Khaleghi-Motlagh (ed.), 1988-1997/2005, The Shahnameh (The Book of Kings), ed. by Djalal Khaleghi-Motlagh, Vol. 1-5, Costa Mesa, California, New York, 1988, 1990, 1992, 1994, 1997. Vol. 6, ed. by Djalal Khaleghi-Motlagh and Mahmoud Omidsalar, New York, 2005.

- Knauth, Wolfgang; Nadjmabadi, Sejfoddin, 1975, Altiranisches Fürstenideal von Xenephon bis Firdausī nach den einheimischen Quellen dargestellt,Wiesbaden-Stuttgart.

- Macan (Hrsg.), 1829, The Shah Name, 4 vols., ed. T. Macan, Calcutta, 1829.

- Mohl (Hrsg.), 1838-1878, Le Livre des Rois, 7 vols., ed. J. Mohl, Paris, 1838-1878.

- Rastegar, Nosratollah, 1989, “Das heroische Naturbild in Firdausīs Šāhnāme,” Der orientalische Mensch und seine Beziehung zur Umwelt, Beiträge zum Grazer Morgenländischen Symposion (2-5 März 1989), Scholz, Bernhard (Hrsg.), Graz, pp. 137-147.

- Rastegar, Nosratollah, 2006, “Herrschaftslegitimation aus der Sicht Firdausīs: Machtergreifung iranischer Könige im Šāhnāme. Prolegomena zu einer historisch-vergleichenden Studie,” Proceedings of the 5th Conference of the Societas Iranologica Europæa held in Ravenna, 6-11 October 2003. Vol. II: Classical & Contemporary Iranian Studies, ed. Antonio Panaino and Riccardo Zipoli, Mimesis Milano, pp. 165-188.

- Rastegar, Nosratollah, 2011, “Zum Stellenwert der Frauen in Firdausīs Schahname,” Vorgetragen am 19.09.2007 an der 6th European Conference of Iranian Studies, 18.09.-22 September 2007, Vienna, Austria, Studia Iranica. Cahier 45, Mediaeval and Modern Iranian Studies, Proceedings of the 6th SIE Conference of Iranian Studies, Vienna, 2007, Paris, pp. 149-165.

- Schmitt, Rüdiger, 1977, “Königtum im Alten Iran,” Saeculum 28, pp. 384-395.

- Schmitt, Rüdiger, 1989 (Hrsg.), Compendium Linguarum Iranicarum, Wiesbaden.

- Shahbazi, A. Shapur, 1980, “An Achaemenid Symbol II. Farnah ‘(God given) Fortune’ symbolized,” Archäologische Mitteilungen aus Iran, 13, pp. 119-147.

- Shahbazi, A. Shapur, 1983, “Darius’ haft kišvar,” Kunst, Kultur und Geschichte der Achämenidenzeit und ihr Fortleben, Archäologische Mitteilungen aus Iran, ed. H. Koch, and D. N., MacKenzie, Erg.-Bd. 10, Berlin, pp. 239-246.

- Vullers (Hrsg.), 1877-1884, Firdusii Liber Regum qui inscribitur Schahname, ed. J. A. Vullers.

- Wolff, Fritz, 1935, Glossar zu Firdosis Schahname (mit Supplementband: Verskonkordanz).